Wat is Kunst, anyway?

Wat is kunst? De totale ontreddering…

De kunst is de weg kwijt geraakt. Al vanaf eind 19e eeuw, toen de schilder Manet met zijn Olympia de hele Franse kunstscene op zijn kop zette, dwars door de 20e eeuw heen met steeds verdergaande beeldexperimenten zoals die van Klee,  Picasso,  Mondriaan,  Schoonhoven en vele anderen, of stromingen zoals Fauvisme, Cobra of Dada om maar een greep te doen, tot aan het flesje limonade in zee (1962) van Wim T. Schippers waarmee hij, onder grote media-aandacht, de kunst ten einde verklaarde en vervolgens met Fluxus een serie ultieme conceptuele kunst statements neerzette, lijkt de kunst een tijdperk ingegaan te zijn van totale criterialoosheid. De beschouwer is in een volledige staat van ontreddering achtergelaten niet meer wetend wat nog kunst is en wat niet.

Deze ontreddering bij zowel de ‘gewone consument’ alswel in de kunstwereld is bijvoorbeeld magistraal neergezet door Graffity-artist Banksy in zijn film ‘Exit through the Gift Shop’.

Kunstcriteria

Want hoe geniaal de zoektochten naar de grenzen van de kunst ook zijn geweest, het gevolg is dat met een dooddoener als : “Over smaak valt niet te twisten” de discussie over kunst volledig verlamd is geraakt. Alsof er geen criteria meer zijn om kunst mee vast te stellen.

En zo zijn we in een situatie beland waarbij de uitleg van de kunst (inhoud) belangrijker is geworden dan de uitvoering (vorm). Omdat expres lelijk of, bijvoorbeeld, aanstootgevend, of helemaal niets ook kunst kan zijn. En door de onbegrijpelijkheid daarvan zijn worden nu tentoonstellingen kritiekloos geconsumeerd door een volledig verward publiek. Kunst, bij uitstek, had zich namelijk moeten uiten in vorm, het uiterlijk en het voorkomen. En dat doet het niet.

Maar natuurlijk zijn ze er wel, die criteria, alleen waagt niemand zich meer aan de discussie in de verlammende angst vastgeluld te worden om een kennismanco. Musea, galeries, kunstenaars, hanteren zelfbedachte criteria die niet meer algemeen beargumenteerbaar zijn.

Iedereen is kunstenaar

Het beroep kunstenaar is geen beschermde titel. Iedereen mag zichzelf kunstenaar noemen. Ik ook. Was de kunstenaar ooit hoog in aanzien bij de intelligentsia, een hoog ontwikkelde vrijdenker, met nauwe banden met wijsbegeerte, filosofen, wetenschappers, vrijdenkers, musici en schrijvers, zo leeft deze in het Nederland van tegenwoordig aan de onderkant van de maatschappij met marginale opleidingen en veredelde bijstandsuitkeringen als BKR en Wwik. Er hangt nog een zweem van romantiek om het woord kunstenaar maar in werkelijkheid is dat vergane glorie.

De nieuwe kleren van de keizer

Zo ging ik naar een boekpresentatie, waarin het logisch gevolg van dit bovenstaande een voor velen ongetwijfeld herkenbare situatie opleverde. De ‘de nieuwe kleren van de keizer’ -impasse: niemand durft iets te zeggen maar het tentoongestelde werk is echt waardeloos…

Zelfverklaard kunstenaar, Han Perier, over wie een kunstboek/receptenboek/levensverhaal is geschreven (door Bas Mali), beoefent (al/pas) sinds 10 jaar de schilderkunst. Hij draagt verfbespatte kleding en is, zoals de burgemeester vertelt, steevast te vinden in de diverse horecagelegenheden van Laren, waar hij voldoet aan het romantisch idee van de kunstenaar en kleur geeft aan het dorp.

Op de foto met de kunstenaar….

Kunstenaar als in de traditie: geef de man een paar penselen in de hand, een paar doeken, een smak verf en een paar kunstboeken waar hij plaatjes in kan kijken en laat maar knoeien. Het dramatische was dat, zonder enige vorm van zelfcensuur, alle uitprobeersels schaamteloos waren tentoongesteld: een soort cubisme, wat abstracts, doe ook maar fauvisme, een regelrechte Picasso-fantasie, wat onhandig realisme…  Een afzichtelijk schilderij van een zielige hond. Een soort fantasielandschap: 1.20 x 1.50m blauw met gele smeersels en, met enige welwillendheid, passend in de stroming ‘naïve kunst’, maar dan slecht.

Kleuterwerk in concept, techniek en uitvoering maar exact datgene waar het verloop van de kunstgeschiedenis om heeft gevraagd.  We kunnen het de kunstenaar niet kwalijk nemen. Hij haakt slechts in op de tijdsgeest.

…Met van die zielige hondeogen

Iedereen doet mee zoals in het sprookje.

Dit evenement vond plaats in het het uiterst prestigieuze Singer museum te Laren, werd gepresenteerd door een bekende Nederlander en de burgermeester hield een toespraak. Deze laatste huldigde de kunstenaar wegens de artistieke uitstraling die het chique Laren hiermee krijgt. Kortom: de hele ambiance had er alle schijn van dat we hier te maken hadden met echte kunst.

Bekende Nederlander Han Peekel praatte beestachtig vlot en best geestig deze biografie de wereld in maar bij het overhandigen van een eerste exemplaar aan de directeur van het Singermuseum deed hij iets dat ik totaal ongehoord vond: hij vroeg wanneer we de 3 maandenlange solo-expositie van deze Grote Kunstenaar in het Singer kunnen verwachten. Het publiek applaudisseerde en de directeur wurmde zich er gladjes uit. Iets met pensioen, ofzo.

Later vroeg ik de directeur wat hij nu van zo’n impertinente vraag vond en hij haalde zijn schouders op: “ach, ik ben het wel gewend.” “Maar..” uitte ik mijn verontwaardiging “het werk is toch helemaal niet van enig caliber!” “Klopt,” gaf hij toe “in het Singer hanteren we een hogere standaard. Dit werk is nog lang niet aan expositie toe”.

Dus iedereen ziet het en niemand zegt wat? Inclusief ikzelf? Ik woog mijn eigen hypocisie af tegenover wellevendheid en besloot met Didin te vertrekken naar het Bonte Paard voor een borrel.

het Bonte paard. De confrontatie

Het Bonte Paard is een gezellig café.  Het boek lag op tafel.  Mack, een donkere, aantrekkelijke jongeman met krulletjes en een neefje van ‘De Kunstenaar’, kwam aan ons tafeltje zitten.  Hij keek schuin naar Didin.  Ik had een glaasje Grand marnier waar ik aan nipte. “Waarom vind je de schilderijen niet goed, dan?” dramde Mack. “Hij moet het nog leren; hij schildert pas 10 jaar!” antwoordde ik mild en toen kwam Han Perier wervelend binnen met zijn verfbespatte kleding en een dik jack aan met een hondenriem om zijn hals geslagen. “Hiero!” wenkte het neefje naar oom Han “deze vrouw vindt jouw schilderijen niet goed”  en wendde zich tot mij met een “en nu niet terugkrabbelen, he?”

Ik hoefde al nieteens meer wat te zeggen. Han Perier was me vóór: “Ik ken wijven als jij” beet hij me toe “van die techneuten die helemaal vast zitten en NIETS weten… Bitches!” Ik keek de man lang en strak aan. “zooo,” zei ik langzaam “En wat vond U van Han Peekel’s manier de directeur van het Singer voor het blok te zetten?” Zijn uitdrukking veranderde van hatelijk naar verontwaardigd “Schandalig! Hoe durft hij! Zoiets zou ik nooit gedaan hebben!” De kunstenmaker, of charlatan, stond op, gaf mij een net iets te harde tik op mijn wang en vroeg:”Moet je iets drinken?”

Ik wilde niks drinken. We gingen nooit vrienden worden, dat was duidelijk, maar ik deed mijn best de stoefheid weg te halen. “Volgens mij vinden mijn vriendin en jouw neefje elkaar leuk.” fluisterde ik wijzend op de twee die buiten een sigaretje aan het roken waren. Ik toverde een stralende lach, Han ontdooide en pakte mijn hand in zijn twee schuiten terwijl zijn neefje Didin zoende.

Vorm versus inhoud

Opgeklopte onzin mag van mij geëlimineerd worden uit de kunst. Ik kan niets met [quote Han Perrier]: “Kunstschilder lopend op de oneindige weg van het ex- en imploderen, waarin de kern, de onbegrensde zuiverheid, als eeuwig wordt ervaren.”  Ruig contrast met de recepten uit het boek, trouwens, die van ontluisterende simpliciteit zijn. Zoals: ananas, vanilleijs, slagroom. Schil de ananas, snijd hem, serveer met ijs en slagroom.  Yep.

Ach, bedacht ik me:  We hebben zelf de hele kunst op de schop genomen en alle criteria laten varen. Dan moeten we ook niet verbaasd zijn wanneer dit soort kunstposeurs opduikelen.   De man is een locale bezienswaardigheid en een levenskunstenaar. Dat is ook wat waard.

Door: Sophia Anastasia, kunstenaar en gefrustreerd over het imago van haar beroepsgroep.

11 comments

  1. ik kan me helemaal vinden in deze analyse… meer woorden hoeven niet…

  2. Wat een geweldig goed stuk. Ben ondertussen wel benieuwd naar criteria die Sophia geschikt vindt om kunst te beoordelen. Voor mij is iets kunst als het mijn psyche oftewel mijn gevoel raakt. Niet meer en niet minder.

  3. […] om diezelfde mensen te shoqueren. Het is een spel met dezelfde basale emoties – schilder een droevige hond en ze vinden het mooi; maak een handtas van een kat en ze zijn boos. Neem iets wat iedereen mooi, […]

  4. ‘Iets dat je psyche of gevoel raakt’, de andere dooddoener in de kunst. Als je in het openbaar in je gezicht wordt gefluimd raakt dat ook je gevoel en psyche. Is dat dan ook kunst? Kunst moet in ieder geval de boodschap die het wil vertellen visueel en esthetisch duidelijk kunnen uitdrukken. Als je er eerst een boekwerk voor moet lezen om te begrijpen wat de schilder bedoelt had hij/zij beter schrijver kunnen worden

  5. Dit is een uitstekend stuk! Prettig leesbaar, maar bovendien helemaal raak. Ik ben het er dan ook helemaal mee eens: Men is veel te bezorgd over de echte of vermeende kunstzinnigheid van werk, en te weinig met het waarderen van het vakmanschap.

    Een kort bezoek aan de website van Perier illustreert deze grondhouding perfect: van alle kanten spat het er vanaf hoe ontzettend bohemien deze meneer is. “Zijn leven is schilderen…” heet het, en, waarschijnlijk in een poging diens oorspronkelijkheid te benadrukken, staat er bijna trots geschreven: “hij gaat als schilder zijn eigen weg: geen academische opleiding, geen leermeesters …”. etc. etc.

    Dat het ook mogelijk is om in de leer te gaan om jezelf in technisch opzicht te verrijken, en jezelf te bevrijden uit je “comfort zone” van technieken en maniertjes waarmee je vertrouwd bent, past kennelijk niet in dit denkraam.

    Ik weet niet wat anderen ervan vinden, maar als je zo bang bent dat een opleiding, of het op aanwijzing van een leermeester werken, je eigen oorspronkelijkheid aantast, dan lijkt mij dat vooral een teken van zwakte. Niet van puurheid of oorspronkelijkheid.

    Het lijkt een beetje op hoe de meeste mensen thuis ontzettend lekker koken zonder ooit een recept te gebruiken. Vaak denkt men dat dat heel knap is, en dat het volgen van een recept een teken is van gebrek aan inspiratie. Niets is minder waar: zonder recept zijn er geen regels, en kan het dus per definitie niet fout gaan. Zoiets lijkt hier ook aan de hand: omdat het, zo lijkt het, allemaal zo gegarandeerd oorspronkelijk is, en deze kunst “zich alleen aan zijn eigen regels houdt” is elke vergelijking met andere kunst bij voorbaat uitgesloten. We kunnen het dus niet meer slecht vinden. Hoopt men.

    Enfin, dank voor dit stuk, en vriendelijke groet van

    Roland

  6. Mooi stuk! iets waar ik me ook regelmatig over verbaas….. Aan de andere kant: het blijft natuurlijk lastig te bepalen wat nou echte kunst is (en wie dat dan bepaalt)…..

  7. Perier’s werk is inderdaad waanzinnig slecht. Vroeger, toen ik nog in Nederland woonde, zag je dit soort doeken nog wel eens bij het groot vuil staan, maar ik heb begrepen dat het groot vuil nu op afspraak wordt opgehaald. Beter!

  8. Heel goed stuk! Pas gezien in 2017 omdat ik ‘is kunstenaar een beschermde titel’ googelde, om een zeeer vergelijkbare reden 😂

  9. Dag Sophia, met waardering heb ik Dit ben ik in de NRC en je verhaal hierboven gelezen. Dankjewel, Jack Timmermans.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: